Trong mười hai con giáp, con Ngựa đứng hàng thứ bảy, sau Tỵ (rắn) và trước Mùi (dê). Nó còn có tên gọi khác là Mã hay Ngọ. Con Ngựa là biểu tượng của sức mạnh, thành công, sự kiên nhẫn và lòng trung thành.
Ngựa nhập hệ lịch can chi 12 con vật, là biểu tượng chi Ngọ - một chi quan trọng, mang những ý nghĩa triết lý và nhân văn sâu sắc. Giờ Ngọ kéo dài từ 11- 13h, khoảng thời gian sáng sủa nhất trong ngày (chính ngọ là đúng 12h trưa, lúc Mặt Trời chiếu thẳng đứng trên đỉnh đầu). Tháng con Ngựa là tháng Năm âm lịch. Quan niệm tín ngưỡng còn cho rằng, người tuổi Ngọ thường năng động, tài giỏi, thành đạt và gặp nhiều may mắn, hạnh phúc trong đời.
Trong văn hóa dân gian và văn học Việt Nam, Ngựa là hình tượng biểu trưng cho hành trình đời người, từ khát vọng lập thân, công danh đến những thăng trầm, chiêm nghiệm về số phận và đổi thay mỗi độ xuân về; là biểu tượng của hành trình đời người, nơi hội tụ cả khát vọng vươn lên lẫn những thăng trầm khó lường.
Ngựa trong tục ngữ, ca dao: cái nhìn đời thường mà thấm thía
    |
 |
| Hình ảnh Ngựa – Tết Bính ngọ 2026 |
Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, Ngựa xuất hiện với tần suất không nhiều nhưng mỗi lần xuất hiện đều mang hàm ý sâu sắc. Câu “Ngựa non háu đá” dùng để nói về sự nông nổi của con người khi mới bước vào đời; Dân gian gửi gắm thái độ cảm thông và kinh nghiệm sống. Câu “Ngựa quen đường cũ” lại phản ánh thói quen và quán tính tâm lý. Dù có cơ hội đổi thay, con người vẫn dễ quay về lối cũ nếu thiếu quyết tâm. Thành ngữ “Đường dài mới biết ngựa hay” (cách nói Việt hóa từ tư duy phương Đông) đã trở thành một triết lý phổ quát: giá trị của con người chỉ bộc lộ qua thời gian và thử thách, không thể đo đếm bằng những biểu hiện nhất thời.
Ngựa trong truyền thuyết và không gian tâm linh
Trong văn hóa dân gian Việt Nam, Ngựa còn gắn với các nhân vật và không gian linh thiêng. Hình tượng Ngựa sắt của Thánh Gióng là ví dụ tiêu biểu. Ngựa không chỉ là phương tiện chiến đấu, mà là sức mạnh phi thường, biểu trưng cho ý chí bảo vệ non sông.
|
 |
| Hình tượng Ngựa trong Thánh Gióng |
Ở một số vùng quê, hình ảnh Ngựa xuất hiện trong lễ hội, trong đồ thờ, phù điêu đình làng, như biểu tượng của sức mạnh và sự bảo hộ. Điều này cho thấy Ngựa đã hiện diện trong đời sống tâm linh của người Việt.
Ngựa trong văn học: dấu hiệu của công danh và chí làm trai
Trong văn học trung đại Việt Nam, hình ảnh Ngựa thường gắn với người tráng sĩ, kẻ sĩ lên đường. Các mô-típ như “yên ngựa”, “đường xa”, “chinh phu” luôn gợi đến sự hiện diện của Ngựa. Trong “Chinh phụ ngâm”, hình ảnh người chinh phu ra trận hàm chứa không gian ngựa xe, gươm giáo, chia ly. Ngựa là dấu mốc của thời khắc ly biệt. Trong nhiều bài thơ chữ Hán của các nho sĩ Việt Nam, hình ảnh Ngựa trở thành biểu tượng của công danh.
Ngựa trong văn học hiện đại: từ hiện thực đến ký ức văn hóa
|
 |
| Hình ảnh Ngựa – Tết Bính ngọ 2026 |
Bước sang văn học hiện đại, hình tượng Ngựa không mất đi mà chuyển hóa thành ký ức. Ngựa xuất hiện như dấu vết của một thời cũ, gợi nhớ những hành trình chậm rãi, những phận người bôn ba trong lịch sử. Trong một số tác phẩm, Ngựa được sử dụng như hình ảnh biểu trưng cho con người bị cuốn theo hoàn cảnh, bị thúc ép bởi những thế lực bên ngoài. Ngựa là hình ảnh phản chiếu thân phận và khát vọng tự do của con người hiện đại.
Ngựa và suy ngẫm đầu xuân
Trong văn học và văn hóa dân gian Việt Nam, Ngựa luôn gắn với đi – về, với khởi hành và trở lại. Bởi vậy, mỗi độ xuân sang, khi con người chuẩn bị cho những dự định mới, hình tượng Ngựa lại mang ý nghĩa đặc biệt rằng: con đường phía trước không chỉ cần tốc độ, mà cần sự bền bỉ và tỉnh táo.
Nhìn lại Ngựa trong văn hóa Việt, ta thấy đó không chỉ là con vật của quá khứ, mà là biểu tượng sống động của hành trình đời người. Và trong không khí đầu năm, hình ảnh Ngựa vẫn âm thầm gợi nhắc: muốn đổi thay, trước hết phải dám lên đường, nhưng cũng phải đủ bản lĩnh để không lạc lối.
Ban CTCT&CTSV (sưu tầm)