Những năm qua, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ khẳng định vai trò và sức mạnh vô cùng to lớn trong các lĩnh vực công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước mà còn trở thành động lực then chốt của sự nghiệp đổi mới và phát triển. Những thành tựu khoa học và công nghệ ngày càng được quan tâm, nghiên cứu, ứng dụng, phổ biến và áp dụng sâu rộng trong thực tiễn, tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, nâng cao dân trí, bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa, con người Việt Nam.
    |
 |
| Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bài phát biểu tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ I Hội phổ biến khoa học, kỹ thuật Việt Nam ngày 18/5/1963 |
Ngày 18 tháng 5 năm1963, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đến dự và chúc mừng Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ nhất Hội Phổ biến khoa học, kỹ thuật Việt Nam (tiền thân của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam). Trong bài phát biểu của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tổng kết những luận điểm quan trọng nhất về phát triển khoa học và công nghệ ở nước ta, đồng thời giao nhiệm vụ vừa khó khăn, nhưng lại vừa vinh quang này cho giới trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam. Người khẳng định: “Chúng ta đều biết rằng trình độ khoa học, kỹ thuật của ta hiện nay còn thấp kém. Lề lối sản xuất chưa cải tiến được nhiều. Cách thức làm việc còn nặng nhọc. Năng suất lao động còn thấp. Phong tục tập quán lạc hậu nhiều. Nhiệm vụ của khoa học là ra sức cải biến những cái đó…
… Khoa học phải tự sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống của nhân dân, bảo đảm cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi.
… các cô, các chú phải ra sức đem hiểu biết khoa học, kỹ thuật của mình truyền bá rộng rãi trong nhân dân lao động, để nhân dân thi đua sản xuất nhiều, nhanh, tốt, rẻ, …” (*)
Tư tưởng ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị, trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển khoa học, công nghệ gắn với thực tiễn đời sống, phục vụ nhân dân và sự nghiệp phát triển đất nước.
Để ghi nhận ý nghĩa lịch sử đặc biệt đó, ngày 18/6/2013, tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XIII, Luật Khoa học và Công nghệ đã được thông qua, thống nhất lấy ngày 18/5 hằng năm là Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Tiếp đó, ngày 27/6/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo xác định ngày 18/5 là Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy và chiến lược phát triển quốc gia dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo.
Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam là dịp để tôn vinh, tri ân đội ngũ trí thức, nhà khoa học, các tổ chức và cá nhân có nhiều đóng góp cho sự phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước; thúc đẩy tinh thần nghiên cứu, sáng tạo và khát vọng cống hiến trong cộng đồng, đặc biệt đối với thế hệ trẻ – lực lượng nòng cốt trong tiến trình phát triển quốc gia số, kinh tế số và xã hội số. Đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển giao và ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất và đời sống. Đây cũng là cơ hội tăng cường sự gắn kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân nhằm phát huy hiệu quả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới mô hình phát triển và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
Chú thích
(*) Hồ Chí Minh, toàn tp, tập 11, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 1996, tr.77 -78
Ban KH&CN tổng hợp