An toàn thực phẩm (ATTP) không chỉ là vấn đề bảo vệ sức khỏe người dân mà còn gắn trực tiếp với chất lượng cuộc sống, niềm tin xã hội, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng mở rộng, thương mại điện tử phát triển nhanh, phương thức sản xuất và tiêu dùng thay đổi mạnh, các nguy cơ mất ATTP ngày càng đa dạng, phức tạp và khó kiểm soát. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển đổi căn bản phương thức quản lý: từ kiểm tra, xử lý khi có vi phạm sang quản trị rủi ro, phòng ngừa chủ động và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Thực tiễn tại Hà Nội cho thấy yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Thành phố hiện duy trì 182 chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ nội bộ và kết nối với 1.388 chuỗi từ 33 tỉnh, thành phố để bảo đảm nguồn cung thực phẩm cho khoảng 10 triệu người dân. Cùng với đó, Hà Nội đang đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, số hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý ATTP; hệ thống truy xuất nguồn gốc của Thành phố đã có dữ liệu của hơn 12.300 sản phẩm được cấp mã QR từ 3.300 cơ sở.
Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới phương thức quản trị rủi ro đang trở thành những yếu tố then chốt để nâng cao hiệu lực quản lý ATTP. Đây cũng là hướng tiếp cận mà Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm, Khoa Công nghệ thực phẩm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang tích cực theo đuổi thông qua các hoạt động nghiên cứu, kết nối chuyên gia và tham gia xây dựng các diễn đàn khoa học gắn với thực tiễn quản lý.
Từ kiểm soát mối nguy đến quản trị rủi ro từ gốc
Một dấu ấn nổi bật là sự tham gia của Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm trong Hội thảo “Áp dụng chuyển đổi số trong quản trị rủi ro an toàn thực phẩm: Từ nghiên cứu đến thực tiễn sản xuất, kinh doanh”, tổ chức ngày 27/5/2026 tại Viện Kiểm nghiệm An toàn thực phẩm Quốc gia.
Hội thảo do Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam phối hợp với Viện Kiểm nghiệm An toàn thực phẩm Quốc gia, Trường Hóa và Khoa học sự sống – Đại học Bách khoa Hà Nội, Khoa Công nghệ thực phẩm – Học viện Nông nghiệp Việt Nam cùng các đơn vị liên quan tổ chức. Đây là diễn đàn kết nối các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, tập trung vào những vấn đề mới trong quản trị rủi ro ATTP, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), IoT, Blockchain, công nghệ kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc.
    |
 |
| Toàn cảnh hội thảo ngày 27/5 |
Là một trong những đơn vị đồng tổ chức, Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm đã tham gia với bài tham luận của PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Thuỷ về kiểm soát các yếu tố đầu vào trong sản xuất nông nghiệp – một nền tảng quan trọng của quản lý nguy cơ ATTP. Thông điệp cốt lõi được nhấn mạnh là: muốn có thực phẩm an toàn và chất lượng ổn định, cần kiểm soát nguy cơ ngay từ gốc – từ đất, nước, giống cây trồng, con giống, thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất, chế phẩm xử lý môi trường đến điều kiện canh tác, chăn nuôi, nuôi trồng, thu hoạch, giết mổ, sơ chế và bảo quản ban đầu.
Cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý ATTP: không chỉ kiểm soát sản phẩm cuối cùng mà phải nhận diện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ trong toàn bộ chuỗi hình thành thực phẩm. Đây cũng là nền tảng để kết hợp khoa học về vi sinh vật, đánh giá nguy cơ, công nghệ thực phẩm với dữ liệu số và quản trị chuỗi cung ứng.
    |
 |
| PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy trình bày |
Các chuyên gia tại hội thảo cũng thống nhất rằng chuyển đổi số trong ATTP không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào quy trình quản lý, mà là đổi mới phương thức quản trị: từ quản lý từng khâu sang quản trị toàn chuỗi; từ xử lý bị động sang phòng ngừa chủ động; từ quyết định dựa trên kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu, phân tích nguy cơ và cảnh báo sớm.
Đồng hành cùng Hà Nội xây dựng hệ sinh thái ATTP minh bạch, dựa trên dữ liệu
Tiếp nối định hướng đó, ngày 20/8/2026, Khoa Công nghệ thực phẩm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức Hội thảo “Quản lý an toàn thực phẩm trong kỷ nguyên số và giải pháp nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm chuỗi nông sản thực phẩm của Hà Nội”. Hội thảo quy tụ đại diện cơ quan quản lý, các nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và các đơn vị liên quan nhằm trao đổi về những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ATTP trong điều kiện mới.
    |
 |
| Toàn cảnh hội thảo ngày 20/8 |
Tại hội thảo, các ý kiến tập trung vào một vấn đề có tính chiến lược: chuyển từ “số hóa từng khâu” sang “liên thông dữ liệu toàn chuỗi và quản trị thông minh”. Việc chuẩn hóa dữ liệu, thống nhất mã định danh, kết nối các hệ thống truy xuất nguồn gốc và triển khai truy xuất theo lô đối với các chuỗi thực phẩm trọng điểm sẽ tạo nền tảng để từng bước ứng dụng AI, Big Data, GIS và các công nghệ số nhằm phân tích, cảnh báo và dự báo nguy cơ ATTP.
Đáng chú ý, tại hội thảo, TS. Phan Thị Phương Thảo, Khoa Công nghệ thực phẩm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã phân tích những thách thức đặc thù trong quản lý ATTP của Hà Nội. Khi chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng, nguy cơ không còn chỉ nằm ở một điểm riêng lẻ mà có thể lan truyền trong cả hệ thống. Những mắt xích dễ tổn thương bao gồm sản xuất, thu gom – vận chuyển, chợ đầu mối, bếp ăn tập thể và kinh doanh thực phẩm trực tuyến. Vì vậy, phương thức quản lý chủ yếu dựa trên thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm không còn đủ để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Từ đó, hướng tiếp cận được đề xuất là quản lý dựa trên nguy cơ, với các nhiệm vụ trọng tâm như xây dựng bản đồ nguy cơ; tăng cường phối hợp và chia sẻ dữ liệu; đầu tư hạ tầng trọng điểm; chuyển đổi số trên toàn chuỗi; đồng thời nâng cao năng lực quản trị rủi ro và truyền thông về ATTP.
    |
 |
| TS. Phan Thị Phương Thảo trình bày |
Những quan điểm này có sự tương đồng và kế thừa rõ nét với định hướng mà Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm đã đặt ra tại hội thảo tháng 5: kiểm soát nguy cơ từ đầu vào, quản lý theo chuỗi và sử dụng dữ liệu khoa học để hỗ trợ phòng ngừa.
Khoa học đồng hành cùng quản lý và thực tiễn sản xuất
Điểm đáng ghi nhận qua hai hội thảo là sự kết nối ngày càng rõ nét giữa nhà quản lý – nhà khoa học – doanh nghiệp – người sản xuất, trong đó khoa học không chỉ dừng lại ở công bố kết quả nghiên cứu mà hướng tới giải quyết những bài toán thực tiễn của ngành và xã hội.
Đối với lĩnh vực ATTP, cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa. Một hệ thống quản lý hiện đại cần đồng thời có dữ liệu khoa học tin cậy, năng lực đánh giá nguy cơ, công nghệ kiểm nghiệm phù hợp, hệ thống truy xuất hiệu quả và khả năng chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giải pháp quản lý, sản xuất và kinh doanh.
Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm đang từng bước phát huy vai trò kết nối đó. Việc tham gia tổ chức, trình bày tham luận và trao đổi chuyên môn tại các diễn đàn khoa học có sự tham gia của cơ quan quản lý và doanh nghiệp không chỉ góp phần lan tỏa các kết quả nghiên cứu mà còn giúp nhóm nghiên cứu nhận diện rõ hơn những vấn đề thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu, từ đó định hướng các nhiệm vụ khoa học theo nhu cầu của xã hội.
Đặc biệt, sự kết nối giữa vi sinh vật học – an toàn thực phẩm – đánh giá nguy cơ – công nghệ kiểm nghiệm – dữ liệu số – quản trị chuỗi mở ra hướng phát triển nghiên cứu liên ngành có nhiều tiềm năng. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp kiểm soát nguy cơ có tính dự báo, thay vì chỉ phát hiện và xử lý khi sự cố đã xảy ra.
Dấu ấn khoa học chào mừng 70 năm Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Năm 2026 là dấu mốc đặc biệt – 70 năm xây dựng và phát triển Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Trong hành trình bảy thập kỷ đồng hành cùng nền nông nghiệp Việt Nam, Học viện luôn xác định nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phục vụ cộng đồng là những nhiệm vụ quan trọng, gắn liền với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong ý nghĩa đó, hai hội thảo về quản trị rủi ro và quản lý ATTP trong kỷ nguyên số là những hoạt động thiết thực, thể hiện tinh thần khoa học gắn với thực tiễn, nhà trường gắn với doanh nghiệp và cơ quan quản lý, nghiên cứu gắn với nhu cầu phát triển của xã hội.
Đối với Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm, đây cũng là một dấu mốc có ý nghĩa trong quá trình khẳng định vai trò của nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực ATTP. Từ việc nghiên cứu các mối nguy và yếu tố ảnh hưởng đến ATTP, nhóm đang từng bước mở rộng phạm vi hoạt động sang đánh giá và quản trị rủi ro, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, kết nối dữ liệu và hỗ trợ hoạch định các giải pháp quản lý dựa trên bằng chứng khoa học.
Trong thời gian tới, cùng với sự phát triển của khoa học dữ liệu, AI, IoT và các công nghệ phân tích hiện đại, quản lý ATTP sẽ ngày càng chuyển mạnh từ “kiểm tra để phát hiện” sang “dự báo để phòng ngừa”. Đây cũng là hướng đi phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước, đồng thời mở ra không gian mới cho các nhóm nghiên cứu của Học viện đóng góp sâu hơn vào những vấn đề lớn của ngành nông nghiệp và xã hội.
Với nền tảng chuyên môn về vi sinh vật, công nghệ thực phẩm và an toàn thực phẩm, cùng tinh thần chủ động kết nối khoa học với thực tiễn, Nhóm nghiên cứu mạnh Vi sinh vật và An toàn thực phẩm, Khoa Công nghệ thực phẩm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò của một tập thể nghiên cứu không chỉ tạo ra tri thức khoa học, mà còn hướng tới những giải pháp thiết thực cho một nền nông nghiệp an toàn, minh bạch và bền vững.
Hai hội thảo trong năm 2026 vì thế không chỉ là những diễn đàn trao đổi học thuật, mà còn là những hoạt động cụ thể góp phần đưa tri thức khoa học đến gần hơn với quản lý và sản xuất – một cách thiết thực để Học viện Nông nghiệp Việt Nam tiếp tục thực hiện sứ mệnh đồng hành cùng sự phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Khoa Công nghệ thực phẩm