Phần 1 - Lịch sử các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội thời kỳ trước đổi mới
Mỗi cuộc bầu cử đều phản ánh rõ ý chí, nguyện vọng và niềm tin của nhân dân, đồng thời khẳng định vai trò trung tâm của Quốc hội trong hệ thống chính trị và tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hướng tới cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031, bài viết này giới thiệu về lịch sử bầu cử Quốc hội Việt Nam.
Bầu cử Quốc hội khóa I - Ngày 6/1/1946
Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử Việt Nam được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, trong cảnh đất nước vừa giành độc lập với vô vàn khó khăn. Bất chấp mọi hiểm nguy, nhân dân cả nước đã nô nức tham gia bầu cử với tỷ lệ lên tới 89%, riêng Hà Nội đạt 91,95% cử tri đi bỏ phiếu. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao (98,4%). Tại Nam bộ, vì quyền làm chủ của nhân dân, đã có 42 cán bộ, chiến sĩ cách mạng hy sinh trong cuộc bầu cử. Kết quả, 333 đại biểu ưu tú đã được bầu vào Quốc hội khóa I, đại diện cho các tầng lớp, giai cấp, dân tộc và tôn giáo trên cả nước. Cuộc Tổng tuyển cử khoá I cách đây tròn 80 năm trở thành sự kiện lịch sử trọng đại trong quá trình xây dựng chế độ dân chủ mới và Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
    |
 |
| Cử tri Thủ đô xem danh sách, tiểu sử các đại biểu ra ứng cử năm 1946. |
Bầu cử Quốc hội khóa II - Ngày 8/5/1960
Ngày 8/5/1960 - ngày bầu cử Quốc hội khóa II, là ngày hội của nhân dân miền Bắc. Gần 8,2 triệu cử tri miền Bắc, từ thành thị đến nông thôn, đã thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, đến bỏ phiếu tại 22.530 điểm bầu cử khắp miền Bắc. Có 362 đại biểu trúng cử Quốc hội khóa II cùng với 91 đại biểu miền Nam trong Quốc hội khóa I được quyết định kéo dài nhiệm kỳ đã thể hiện khối đại đoàn kết dân tộc rộng rãi, phản ảnh đầy đủ ý chí và nguyện vọng của nhân dân Việt Nam.
Bầu cử Quốc hội khóa III - Ngày 26/4/1964
Ngày 26/4/1964, cuộc bầu cử Quốc hội khóa III được tiến hành trên toàn miền Bắc. Hơn 8,58 triệu cử tri thuộc 31 tỉnh, khu, thành phố ở miền Bắc đã đi bỏ phiếu. Tổng số đại biểu Quốc hội khóa III là 453 người, trong đó 366 đại biểu được bầu và 87 đại biểu khóa I của miền Nam lưu nhiệm. Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa III tỏ rõ sự nhất trí về chính trị và tinh thần của xã hội miền Bắc, sự tín nhiệm của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
|
 |
| Nhân dân đô thị tham gia bầu cử |
Bầu cử Quốc hội khóa IV - Ngày 11/4/1971
Ngày 11/4/1971, thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tôn giáo, tín ngưỡng thuộc 80 đơn vị bầu cử trên khắp miền Bắc đã đi bỏ phiếu bầu những đại diện xứng đáng vào Quốc hội khóa IV. Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 98,88%. Các cử tri đã lựa chọn bầu 420 đại biểu trong tổng số 529 ứng cử viên.
Bầu cử Quốc hội khóa V - Ngày 6/4/1975
Ngày 6/4/1975, trước thời điểm miền Nam giải phóng, cử tri miền Bắc đã nô nức đi bầu cử đại biểu Quốc hội khóa V. Cử tri đã bầu 424 đại biểu trong tổng số 527 người được giới thiệu ra ứng cử. Tiếp sau đó, Kỳ họp thứ nhất đã được triệu tập họp từ ngày 3-6/6/1975 trong bối cảnh cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 vừa kết thúc toàn thắng, non sông thu về một mối, đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước.
|
 |
| Nhân dân tập thể Kim Liên, Hà Nội bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa V |
Bầu cử Quốc hội khóa VI - Ngày 25/4/1976
Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội nước Việt Nam thống nhất được tổ chức ngày 25/4/1976. Đây thực sự là ngày hội lớn của toàn dân Việt Nam. Trong không khí tưng bừng, trên 23 triệu cử tri, với tư thế của người làm chủ đất nước, đã nô nức làm nghĩa vụ công dân của mình bầu 492 đại biểu vào Quốc hội khóa VI - Quốc hội của nước Việt Nam độc lập, thống nhất.
|
 |
| Nhân dân bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa VI |
Bầu cử Quốc hội khóa VII - Ngày 26/4/1981
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa VII được tổ chức ngày 26/4/1981, với tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 97,96%. Trong số 614 người ứng cử đại biểu Quốc hội tại 93 đơn vị bầu cử, đã có 496 người trúng cử. Thắng lợi của cuộc bầu cử đã khẳng định, mặc dù đang gặp nhiều khó khăn về kinh tế và đời sống, nhưng đồng bào, chiến sỹ và cán bộ cả nước đã thực hiện quyền làm chủ tập thể, sáng suốt lựa chọn được những đại biểu xứng đáng bầu vào cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân.
Trước thời kỳ đổi mới, cử tri cả nước đã 7 lần bầu cử đại biểu Quốc hội, trong đó 5 lần bầu cử trong thời kỳ chiến tranh, 2 lần bầu cử trong thời hoà bình. Theo dòng lịch sử, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 sẽ diễn ra trong ngày 15 tháng 3 năm 2026, lần bầu cử đầu tiên trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.
Ban CTCT&CTSV (sưu tầm, biên soạn)