Ngày 22/6/2026, Nhóm nghiên cứu mạnh Công nghệ chọn tạo và phát triển giống cây trồng, Khoa Nông học đã tổ chức seminar khoa học với chủ đề “Ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống ở cây có múi”. Tại buổi seminar, TS. Đoàn Thu Thủy đã chia sẻ những kết quả và kinh nghiệm thu nhận được trong thời gian tham gia Chương trình Học giả Fulbright tại Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Cây có múi (Citrus Research and Education Center – CREC), Đại học Florida, Hoa Kỳ. Buổi seminar thu hút sự tham gia của các thành viên nhóm nghiên cứu cùng sinh viên chuyên ngành, góp phần lan tỏa tri thức, cập nhật xu hướng nghiên cứu mới và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực chọn tạo giống cây trồng.
Cây có múi là cây trồng đặc trưng của bang Florida, hỗ trợ cho ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD với diện tích canh tác khoảng 182.100 ha, đạt đỉnh khoảng 10,2 triệu tấn quả vào đầu những năm 2000. Được thành lập từ năm 1917, Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Cây có múi (CREC) là đơn vị nghiên cứu chuyên ngành cây có múi hàng đầu thế giới và lớn nhất của Viện Khoa học Thực phẩm và Nông nghiệp thuộc Đại học Florida (UF/IFAS), đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ phục vụ ngành hàng cây có múi của tiểu bang.
Tại buổi seminar, TS. Đoàn Thu Thủy đã giới thiệu các công nghệ sinh học tiên tiến đang được ứng dụng trong việc giải quyết các thách thức của ngành cây có múi hiện nay như bệnh vàng lá greening (HLB), bệnh loét vi khuẩn (Citrus canker), biến đổi khí hậu và nhu cầu phát triển các giống cây có chất lượng cao, không hạt tại CREC. Một trong những hướng nghiên cứu nổi bật là ứng dụng hệ gen học (genomics) kết hợp với tin sinh học để phân tích dữ liệu di truyền quy mô lớn, xác định các gen và vùng gen liên quan đến các tính trạng quan trọng phục vụ chọn giống chính xác. Các chỉ thị phân tử như SSR, SNP, HRM và KASP được sử dụng rộng rãi để sàng lọc sớm vật liệu lai mang các tính trạng mong muốn, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chọn tạo giống so với phương pháp truyền thống. Đồng thời, CREC cũng phát triển mạnh các công nghệ tế bào thực vật như lai tế bào soma (somatic fusion) nhằm tạo ra các tổ hợp lai soma (somatic hybrids), tổ hợp lai tế bào chất (cybrid- cytoplasmic hybrid) để chuyển hệ gen tế bào chất giữa cam quýt thương mại và các loài hoang dại có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích nghi tốt hơn với điều kiện bất lợi của môi trường. Công nghệ tạo cây cam quýt không hạt thông qua lai khác mức bội kết hợp cứu phôi hay tạo cybrid bất dục đực cũng được xem là một trong những hướng nghiên cứu chiến lược. Ngoài ra, các nghiên cứu về chuyển gen và chỉnh sửa gen thường được tích hợp với các công nghệ omics nhằm xác định được các gen mục tiêu trước khi chỉnh sửa được triển khai nhằm tạo ra các giống có khả năng chống chịu bệnh vàng lá gân xanh (HLB) và bệnh loét vi khuẩn (Citrus canker),cải thiện chất lượng quả và hiệu quả sản xuất. Những kết quả trong phòng thí nghiệm được kết hợp với các chương trình đánh giá kiểu hình và khảo nghiệm đồng ruộng trên quy mô hơn 243 ha vườn thực nghiệm, tạo nên một hệ thống chọn tạo giống hiện đại, góp phần quan trọng vào chiến lược phục hồi và phát triển bền vững ngành cây có múi tại Florida, đồng thời được nhiều quốc gia quan tâm nghiên cứu và ứng dụng.
    |
 |
| Phân tích hệ gen để xác định gen mục tiêu và công nghệ lai tế bào soma trong chọn tạo giống tại CREC |
Trong thời gian nghiên cứu tại CREC, TS. Thu Thủy đã tham gia nghiên cứu cùng nhóm của GS. TS. Fred Gmitter và GS. TS. Jude Grosser – hai chuyên gia hàng đầu thế giới về công nghệ gen và công nghệ tế bào trong chọn giống cây có múi. GS. TS. Fred Gmitter nổi tiếng với các nghiên cứu về chọn giống không hạt, ứng dụng hệ gen học (genomics) và chỉ thị phân tử trong chọn giống chính xác, trong khi GS. TS. Jude Grosser được xem người tiên phong trên thế giới về công nghệ lai tế bào soma (somatic hybridization) ở cây có múi với chương trình dung hợp hơn 150 tổ hợp lai soma khác nhau. Dưới sự dẫn dắt của các giáo sư, TS. Đoàn Thu Thủy đã tiếp cận công nghệ phân tích đa dạng di truyền nguồn vật liệu cây có múi, xác định chỉ thị phân tử gắn với tính trạng mục tiêu, ứng dụng hệ gen học và tin sinh học trong phân tích dữ liệu di truyền của con lai trong quần thể lai; công nghệ lai tế bào soma (somatic fusion) tạo dòng hybrid và cybrid chống chịu bệnh loét vi khuẩn (Citrus cancer), tạo dòng đa bội bằng sử dụng colchicine in vitro và in vivo, thành thạo kỹ thuật cứu phôi và vi ghép micrografting. Những kiến thức và kinh nghiệm thu nhận được được kỳ vọng sẽ góp phần hỗ trợ các nghiên cứu về bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống cây ăn quả chất lượng cao, phát triển các chương trình chọn giống chính xác (precision breeding).
|
 |
| Thực hành các kỹ thuật sinh học phân tử, công nghệ lai tế bào soma và phân tích dữ liệu di truyền cùng GS.TS. Fred Gmitter tại CREC, Đại học Florida |
|
 |
| TS. Đoàn Thu Thủy cùng GS.TS. Fred Gmitter (bên trái) và GS TS. Jude Grosser (bên phải) tại hội thảo khoa học thường niên của CREC |
Buổi seminar diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi giữa giảng viên và sinh viên về tiềm năng ứng dụng các công nghệ sinh học hiện đại trong chọn tạo giống cây trồng. Đây cũng là dịp để cập nhật những xu hướng nghiên cứu mới trên thế giới, thúc đẩy kết nối học thuật và tăng cường năng lực nghiên cứu của nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực di truyền, công nghệ sinh học và chọn giống cây trồng tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
Nhóm NCM Công nghệ chọn tạo và phát triển giống cây trồng
Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam