Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh trên đàn thủy cầm, nhóm nghiên cứu tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã triển khai đề tài nghiên cứu cấp Bộ Nông nghiệp và Môi trường về bệnh do virus Tembusu (TMUV) gây ra ở vịt nuôi tại Việt Nam. Đề tài tập trung vào ba nội dung chính gồm: nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học của bệnh do virus Tembusu trên đàn vịt nuôi; phân lập virus và xác định các đặc điểm bệnh lý; đồng thời đề xuất giải pháp phòng chống bệnh phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại Việt Nam.
Trong quá trình thực hiện, nhóm nghiên cứu đã xây dựng và hoàn thiện phiếu điều tra phục vụ phân tích dịch tễ học mô tả cũng như đánh giá các yếu tố nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Mẫu bệnh phẩm được thu thập theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tại 8 tỉnh, thành phố đại diện cho nhiều vùng sinh thái khác nhau gồm Phú Thọ, Lạng Sơn, Thái Bình, Nghệ An, Quảng Nam, Đắk Lắk, Bà Rịa – Vũng Tàu và Hậu Giang. Các mẫu được xét nghiệm bằng phương pháp RT-LAMP nhằm phát hiện virus Tembusu, đồng thời kỹ thuật RT-PCR được tối ưu hóa để phục vụ nhân gen và giải trình tự virus. Trên cơ sở các kết quả phân tích, nhóm nghiên cứu đã xây dựng dự thảo tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh động vật phục vụ công tác chuyên môn.
    |
 |
| Kết quả sử dụng phương pháp RT-LAMP để chẩn đoán virus Tembusu |
Kết quả nghiên cứu cho thấy virus Tembusu đã xuất hiện tại tất cả các tỉnh được điều tra với tỷ lệ lưu hành trung bình đạt 7,95%. Nhóm vịt dưới 20 tuần tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, dao động từ 8,39% đến 8,62%. Virus được phát hiện nhiều ở các trang trại quy mô vừa và xuất hiện ở cả đàn vịt nuôi hướng thịt lẫn hướng trứng. Đáng chú ý, tỷ lệ lưu hành virus ở giống vịt nội cao hơn so với giống vịt nhập ngoại. Thông qua phân tích trình tự các gen E, PrM và NS5, nghiên cứu xác định các chủng virus Tembusu lưu hành tại Việt Nam có quan hệ gần với các chủng đang lưu hành tại Thái Lan và Trung Quốc, thuộc Clade 2.1. Vịt mắc bệnh thường biểu hiện các triệu chứng như sốt, tiêu chảy phân xanh, giảm vận động, xù lông, co giật và giảm sản lượng trứng. Bệnh tích điển hình bao gồm tim hoại tử, gan và lách sưng, xuất huyết ở thận và buồng trứng.
|
 |
| Biểu hiện của vịt mắc bệnh do virus Tembusu gây ra |
Ngoài ra, nghiên cứu cũng ghi nhận nhiều trường hợp đồng nhiễm với các tác nhân gây bệnh khác như virus dịch tả vịt và vi khuẩn E. coli, làm cho triệu chứng và bệnh tích trở nên nghiêm trọng hơn. Một trong những kết quả nổi bật của đề tài là đã phân lập thành công 3 chủng virus Tembusu có tiềm năng sử dụng trong nghiên cứu và sản xuất vắc xin. Các chủng virus này đã được đánh giá đặc tính sinh học, khả năng thích nghi trên phôi vịt và xác định các chỉ số độc lực, khả năng gây nhiễm. Đồng thời, nhóm nghiên cứu đã công bố 5 trình tự gen virus Tembusu trên GenBank, góp phần bổ sung nguồn dữ liệu khoa học phục vụ nghiên cứu trong nước và quốc tế.
|
 |
| Kết quả xác định Epitop kháng nguyên của virus Tembusu phân lập được |
Từ các kết quả đạt được, nhóm nghiên cứu đề xuất nhiều giải pháp phòng chống bệnh hiệu quả như phát hiện sớm bằng phương pháp RT-LAMP, xác nhận bằng RT-PCR kết hợp giải trình tự gen; thực hiện nghiêm các biện pháp an toàn sinh học; cách ly vịt bệnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại trang trại. Nghiên cứu cũng khuyến nghị ưu tiên sử dụng các loại vắc xin có chủng tương đồng cao với virus thực địa đang lưu hành tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ cho đàn vịt nuôi.
Kết quả trong nghiên cứu đã được đăng tải trên Tạp chí Khoa học kỹ thuật Thú y tập XXXII, số 7 – 2025.
TS. Đặng Hữu Anh - Khoa Thú y
Ban Khoa học Công nghệ