Trong nuôi trồng thủy sản, Streptococcus agalactiae được xem là một trong những tác nhân gây bệnh nguy hiểm cho nhiều loài cá nuôi khác. Vi khuẩn này gây bệnh xuất huyết và nhiễm trùng toàn thân, làm cá bơi xoay tròn, lồi mắt và chết hàng loạt, với tỷ lệ chết có thể lên tới 30–70% trong các đợt bùng phát. Sự gia tăng mật độ nuôi và biến động môi trường, đặc biệt trong mùa nhiệt độ cao, đã khiến bệnh do vi khuẩn này ngày càng phổ biến, gây thiệt hại lớn và đe dọa tính bền vững của ngành.
Trước thực trạng đó, Dưới sự hỗ trợ của Học viện Nông nghiệp Việt Nam, nhóm nghiên cứu mạnh Bệnh Thủy sản và Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Bệnh và Phát triển vắc xin Thuỷ sản, Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc và Đổi mới sáng tạo đã thực hiện hai công trình khoa học quy mô lớn nhằm làm rõ đặc điểm dịch tễ và di truyền của vi khuẩn này trên các loài cá nước ngọt. Nghiên cứu trên cá rô phi được triển khai trên 276 ổ dịch tại 102 trang trại, trong khi nghiên cứu trên các loài cá khác khảo sát 97 ổ dịch trong hệ thống nuôi đa loài.
Kết quả cho thấy vi khuẩn S. agalactiae có sự phân bố serotype tương đối ổn định trên cá rô phi (chủ yếu là Ia và III), nhưng đa dạng hơn trên các loài cá nước ngọt khác như cá trắm đen, trắm cỏ, cá chép, rô đồng và ếch với sự xuất hiện thêm serotype Ib.
Đặc biệt, phân tích 14 gen độc lực đã phát hiện nhiều tổ hợp gen khác nhau và sự khác biệt rõ rệt giữa các serotype, phản ánh mức độ đa dạng di truyền cao và khả năng thích nghi của vi khuẩn. Bên cạnh đó, tình trạng đa kháng kháng sinh được ghi nhận phổ biến, với mức kháng cao đối với nhiều loại kháng sinh thông dụng, đặt ra thách thức lớn cho công tác điều trị. Việc xác định và theo dõi sự lưu hành của các serotype này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi hiệu quả của vaccine trong nuôi trồng thủy sản thường mang tính đặc hiệu theo serotype. Do đó, hiểu rõ serotype nào đang chiếm ưu thế trong từng hệ thống nuôi và từng vùng địa lý là cơ sở then chốt để thiết kế và phát triển vaccine phù hợp, nâng cao hiệu quả phòng bệnh.
Hai công trình nghiên cứu này đã được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế uy tín (Aquaculture và Journal of Fish Diseases) thuộc nhóm Q1, khẳng định năng lực nghiên cứu chuyên sâu về gene, sinh học phân tử và dịch tễ học của phòng thí nghiệm chuyên sâu tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Các kết quả không chỉ góp phần làm sáng tỏ cơ chế gây bệnh mà còn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc phát triển vaccine, kiểm soát dịch bệnh và giảm phụ thuộc vào kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản.
Chi tiết về công trình nghiên cứu tại:
https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2026.743636
https://doi.org/10.1111/jfd.70140
Nhóm NCM Bệnh Thuỷ sản
Khoa Thuỷ sản