Những 'việc không nhẹ nhưng lương cao' trong nông nghiệp: Từ ngành 'hót' chuyển sang... thủy sản

Đi theo ngành thủy sản giờ có không ít những người từng học Bách khoa, Xây dựng, Kinh tế,... bởi hiện họ thấy nhiều cơ hội, chứ lúc trẻ còn suy nghĩ ‘bay bay’ lắm.

Những ông bố, bà mẹ xót con kiểu vô lý

PGS.TS Kim Văn Vạn - Trưởng Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam chia sẻ: "Tôi có người em đồng hao học Giao thông ra, làm doanh nghiệp chán rồi... quay về nuôi trồng và kinh doanh thủy sản. Nhiều người học ngành hot ra trường không xin được việc, thấm thía lắm. Nói thật, học viên sau đại học học tại Khoa Thủy sản có khá nhiều em là của các chuyên ngành khác chuyển sang".

Ông nói nhiều ông bố, bà mẹ xót con vô lý lắm, thấy con đi thực hành thủy sản vất vả tí đã xót rồi nhưng có hiểu đâu có lao động mới khỏe, có ra ánh nắng mặt trời mới tổng hợp được vitamin D, còn "ngồi máy tính thì chỉ cận thị mà thôi". Sinh viên của Khoa tốt nghiệp được một thời gian nhiều người đã có thu nhập rất cao như có em làm chủ cơ sở nuôi ốc hương doanh thu cả mấy chục tỷ đồng/năm; có em được doanh nghiệp trả lương cả tỷ đồng/năm để làm giám đốc kỹ thuật thủy sản nhưng vẫn không làm mà chuyển sang làm ở một doanh nghiệp thủy sản khác, chắc lương còn cao hơn thế. Còn sinh viên mới ra trường thì lương 20-25 triệu đồng là chuyện bình thường...

PGS.TS Kim Văn Vạn - Trưởng Khoa Thủy sản (trái) hướng dẫn sinh viên nuôi ba ba. Ảnh: Dương Đình Tường.

Nhưng nghịch lý là nhu cầu của xã hội về kỹ sư thủy sản lớn, trả lương hậu như thế nhưng việc tuyển sinh sinh viên ngành thủy sản lại không hề dễ. Ông Vạn phân tích: "Mỗi năm Khoa đào tạo khoảng 50-60 sinh viên nhưng nhu cầu về nhân lực thủy sản của xã hội cần rất nhiều, phải cỡ 100-150 người. Điểm đầu vào thấp nhưng Khoa chỉ tuyển được ít sinh viên trong đó số có trình độ, có đam mê cũng hạn chế. Phía Nhật Bản, Hàn Quốc “gạ” sinh viên mình sang làm nghiên cứu sinh mà có mấy người đâu, phần vì số lượng người theo học thủy sản ít, phần bởi điểm đầu vào thấp nên trình độ ngoại ngữ cũng hạn chế. Chỉ cần sinh viên ngành thủy sản đạt 5.5-6.0 IELTS tiếng Anh là được học bổng đi Hàn Quốc, Nhật Bản rồi trong khi các ngành khác 7-8 còn không được. Tất nhiên, bên cạnh trình độ tiếng Anh thì còn cần phải xem kết quả học tập nữa"…

Để biết rõ hơn về tình trạng này, ông 'mách' tôi nên gặp PGS.TS Trương Đình Hoài, Phó Khoa Thủy sản phụ trách đào tạo.

Phòng của PGS.TS Trương Đình Hoài ở sau cánh cửa sắt khá kiên cố với hệ thống khóa chắc chắn, khác thường. Trước thắc mắc của tôi về cánh cửa ấy, ông cười và giải thích: Khoa vừa được Nhà nước đầu tư gần 40 tỷ đồng với nhiều trang thiết bị đắt tiền, ngoài để ở đây còn để ở Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc và đổi mới sáng tạo nữa. Tôi hỏi ông chuyện tại sao các doanh nghiệp đang rất thiếu kỹ sư thủy sản mà lại ít người theo học nghề này thì được cắt nghĩa:   

“Hình ảnh ông bà, bố mẹ làm nông kiểu con trâu đi trước, cái cày theo sau, chân lấm tay bùn vất vả và nghèo khổ đã tạo ra định kiến với người trẻ về lĩnh vực nông nghiệp nói chung và thủy sản nói riêng nên ít sinh viên đăng ký. Số sinh viên theo ngành thủy sản ở đây thứ nhất là bố mẹ đã làm đại lý kinh doanh giống, thuốc thú y, thức ăn thủy sản muốn tiếp nối sự nghiệp của gia đình; thứ hai là công việc của bố mẹ liên quan đến công tác quản lý Nhà nước về thủy sản nên muốn con nối nghiệp; số còn lại bố mẹ dự định khi con ra trường sẽ chọn làm cho các công ty danh tiếng, thu nhập cao, nhiều cơ hội thăng tiến. Bởi vậy các công ty cỡ vừa và nhỏ rất khó tuyển dụng.

PGS.TS Trương Đình Hoài, Phó Khoa Thủy sản (phải) trao đổi với sinh viên cách làm thí nghiệm. Ảnh: Dương Đình Tường.

Hãy học thủy sản đi

PGS.TS Trương Đình Hoài phân tích miền Nam có lợi thế hai mùa nắng mưa, hợp với phát triển cá tra và tôm. Còn miền Bắc đa dạng về khí hậu nên có thể nuôi cá nước lạnh ở các tỉnh miền núi; nuôi cá ngọt như cá lăng, cá trắm, cá chép lồng bè trên hồ, trên sông; nuôi cá, tôm, nhuyễn thể nước lợ, nước mặn ở ngoài biển, nhất là khi Nhà nước đã có chính sách giao biển, cho thuê mặt nước biển cho người dân, doanh nghiệp khai thác, nuôi trồng thủy sản... Trong khi đó, đào tạo nhân lực thủy sản chỉ có Học viện Nông nghiệp Việt Nam và một ít ở Đại học Hạ Long. Nhiều doanh nghiệp, tập đoàn thủy sản đang rất cần nguồn nhân lực chất lượng nhưng không thể tuyển đủ. Đó là điều đáng buồn cho một ngành hàng xuất khẩu tỷ đô.

Sinh viên Khoa Thủy sản trong giờ nghiên cứu. Ảnh: Dương Đình Tường.

Ông kể về những lần đi quảng bá tuyển sinh, có bạn trẻ hỏi học thủy sản sau này quay lại quê để nuôi cá, mà quê mình không phải miền sông nước, nhà mình cũng không có ao thì học làm gì? Ông bảo ông đã trả lời các em rằng học thủy sản không phải để quay lại quê đào ao nuôi cá mà chuỗi sản xuất trong ngành thủy sản của Việt Nam hiện rất lớn, mỗi năm xuất khẩu trên 11 tỷ đô, có nhiều vùng nuôi nên khi ra trường có thể làm trong những mắt xích như nuôi trồng, kinh doanh thuốc thủy sản, cám thủy sản, chế biến thủy sản, logistic… Nếu không muốn làm cho doanh nghiệp tư nhân thì có thể làm trong nhà nước hoặc doanh nghiệp nước ngoài. 

Như trường hợp của em Phạm Xuân Trường ở Điện Biên. Một lần cán bộ Học viện Nông nghiệp lên Điện Biên quảng bá tuyển sinh thì Trường mới biết đến Khoa Thủy sản rồi đăng ký. Đang học, em được một doanh nghiệp tài trợ học bổng và sau đó đi thực tập ở đây. Tốt nghiệp xong em vào làm luôn ở doanh nghiệp này với mức lương 18-20 triệu đồng/tháng, hiện lương khoảng 30-35 triệu đồng sau 3 năm ra trường.   

Hay em Nguyễn Văn Phúc quê ở Nghệ An. PGS.TS Trương Đình Hoài kể: "Nhà Phúc nghèo, bố mẹ làm công nhân, thời phổ thông Phúc cũng dự định sẽ kiếm việc đi làm công nhân. Vốn họ hàng xa nên bố mẹ em có đến nhà tôi nhờ: 'Thầy xem ngoài đấy có ngành nào học dễ kiếm được việc không chứ bố mẹ đã làm công nhân rồi, nay con lại làm công nhân nữa thì không thay đổi được cuộc sống. Như tôi làm công nhân bên Đài Loan, vất vả lắm, xa nhà mà tháng chỉ gửi về được 15 -18 triệu đồng, còn vợ thì làm công nhân ở quê, tháng được có 6-8 triệu đồng'. 

Tôi mới khuyên Phúc rằng nếu làm công nhân thì khó thoát ly khỏi hoàn cảnh gia đình hiện tại bởi lương bấp bênh, chi bằng hãy học thủy sản chỗ cậu đang dạy đi. Nghe thì hơi vất vả tí nhưng sau này có nhiều dư địa về việc làm, số lượng sinh viên không nhiều nên lắm cơ hội, chưa ra trường các công ty đã đến tuyển dụng rồi.

Mới đầu Phúc cũng băn khoăn lắm bởi chưa mường tượng nổi chuyện học thủy sản xong sẽ làm gì nhưng vẫn nghe lời tôi. Vốn là người ưa hoạt động thể chất, sức khỏe tốt nên khi học thủy sản em rất chăm chỉ, không quản ngại việc, cả những công việc chân tay. Trong quá trình học tôi dần hướng nghiệp cho em. Dù học không giỏi lắm nhưng khi đi thực tập tại một Tập đoàn Thủy sản, em đã được nhận vào làm ngay, nuôi ăn ở rồi mà lương vẫn được 30-35 triệu đồng/tháng. Ở trại giống tôm nơi em làm có đủ sân cầu lông, sân bóng chuyền, có người nấu cơm cho ăn nên chỉ tập trung vào công việc mà thôi”.

Thử nghiệm nuôi biển ở Khoa Thủy sản (Học viện Nông nghiệp Việt Nam). Ảnh: Dương Đình Tường.

Dương Đình Tường