Ngành thủy sản Việt Nam đang khẳng định vai trò là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn với kim ngạch xuất khẩu hàng năm đạt hàng tỷ USD, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng nông nghiệp và phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, phía sau những thành tựu đó là một thực tế đáng lo ngại: ngành thủy sản đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao ở hầu hết các khâu từ sản xuất giống, nuôi trồng, khai thác, chế biến đến quản lý và nghiên cứu khoa học.
Điều đáng nói là tình trạng thiếu hụt này diễn ra ở cả hai phía: cung thiếu và cầu cũng chưa được đáp ứng đầy đủ.
    |
 |
| Thầy cô tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam thăm mô hình nuôi thuỷ sản tại Hải Phòng |
Nhu cầu nhân lực ngày càng lớn
Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng, ngành thủy sản không còn chỉ cần lao động phổ thông mà đang cần một lực lượng kỹ sư, cử nhân và chuyên gia có trình độ cao, thành thạo công nghệ và có khả năng thích ứng nhanh với xu thế mới.
Các doanh nghiệp thủy sản hiện nay đặc biệt cần nhân lực trong các lĩnh vực:
Nuôi trồng thủy sản công nghệ cao.
Bệnh học và sức khỏe động vật thủy sản.
Công nghệ sinh học thủy sản.
Quản lý môi trường và an toàn thực phẩm.
Chuyển đổi số, ứng dụng AI và IoT trong nuôi trồng thủy sản.
Quản lý chuỗi giá trị và thương mại quốc tế.
Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng trả mức lương hấp dẫn nhưng vẫn gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động có chuyên môn phù hợp.
Nguồn cung chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Mặc dù nhiều cơ sở đào tạo đang cung cấp nguồn nhân lực cho ngành, nhưng số lượng người học ngành thủy sản vẫn còn hạn chế. Tâm lý e ngại nghề nghiệp, nhận thức chưa đầy đủ về cơ hội việc làm cùng sự cạnh tranh từ các ngành nghề khác khiến lượng thí sinh đăng ký vào ngành chưa tương xứng với nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, một bộ phận sinh viên sau tốt nghiệp còn thiếu kỹ năng thực hành, kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng thích ứng với môi trường sản xuất hiện đại. Điều này tạo nên khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp.
Chuyển đổi số tạo áp lực mới về nhân lực
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi mạnh mẽ ngành thủy sản. Các mô hình nuôi thông minh sử dụng cảm biến môi trường, hệ thống giám sát tự động, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ blockchain đang dần trở nên phổ biến. Điều đó đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn thủy sản mà còn phải có kiến thức liên ngành về công nghệ thông tin, tự động hóa và phân tích dữ liệu. Đây chính là thách thức lớn đối với các cơ sở đào tạo cũng như người lao động trong ngành.
Giải pháp nào cho bài toán nhân lực?
Để giải quyết tình trạng "khát" nhân lực chất lượng cao, cần có sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.
Một số giải pháp trọng tâm gồm:
Đổi mới chương trình đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu doanh nghiệp và xu thế công nghệ số.
Tăng cường thực hành, thực tập và đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực ngoại ngữ cho sinh viên.
Tăng cường truyền thông về cơ hội nghề nghiệp của ngành thủy sản.
Khuyến khích nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong lĩnh vực thủy sản.
Xây dựng cơ chế thu hút và giữ chân nhân tài làm việc trong ngành.
Vai trò của các cơ sở đào tạo
Trong bối cảnh đó, các cơ sở đào tạo chuyên ngành thủy sản giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Tiêu biểu, Khoa Thủy sản thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh đào tạo theo hướng hiện đại, gắn kết doanh nghiệp, tăng cường nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy, góp phần đào tạo đội ngũ kỹ sư thủy sản đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành trong thời kỳ mới. Nguồn nhân lực chất lượng cao đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản Việt Nam. Khi nhu cầu nhân lực ngày càng tăng nhưng nguồn cung chưa đáp ứng đủ cả về số lượng và chất lượng, việc đầu tư cho giáo dục, đào tạo và phát triển nhân lực cần được xem là giải pháp chiến lược lâu dài. Chỉ khi giải quyết được bài toán nhân lực, ngành thủy sản mới có thể tận dụng hiệu quả cơ hội từ chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển bền vững trong tương lai.
Khoa Thuỷ sản